Czas czytania - 9 min
Farmaceuta na tapecie, czyli jak wygląda zawód farmaceuty na tle innych branż medycznych?
Farmaceuci dostrzegają fakty, które mogą mieć wpływ na skuteczność leczenia i bezpieczeństwo pacjenta. Reasumując, stanowią pierwsze i ostatnie ogniwo w drodze opieki zdrowotnej nad pacjentem… W poniższym artykule, udowodnię Ci, że twój zawód jest tak samo ważny jak inne zawody medyczne, a twoja ingerencja w farmakoterapię może uratować czyjeś życie!

Pogadajmy o konkretach!
- Kto jest uprawniony do wystawiania recepty farmaceutycznej i wykonywania szczepień?
- Do kogo powinien się zgłosić się pacjent, gdy potrzebuje porady w zakresie stosowania danej formy leku?
- Kto wykonuje leki i kontroluje każdą, nawet niewielką, a jakże istotną korektę dawki?
- Kto ma możliwość wykrywania interakcji lekowych i redukcji polipragmazji?
- Kto dba o bezpieczeństwo pacjenta i stanowi ostatnie ogniwo kontroli leku przepisanego i wydawanego dla pacjenta?
Zawód farmaceuty pełni kluczową rolę w funkcjonowaniu systemu ochrony zdrowia. Co więcej, jako przyszli medycy dysponujemy wiedzą i kompetencjami, które pozwalają, aby system ten działał sprawniej i spełniał założenia kompleksowej opieki zdrowotnej nad pacjentem. Niezależnie od miejsca pracy farmaceuci zajmują fundamentalne stanowiska w zespołach interdyscyplinarnych. Od izby ekspedycyjnej w aptece, przez pracownię cytostatyczną w szpitalu, po laboratorium firmy farmaceutycznej. W ostatnich latach rozwój naszego zawodu poszybował w górę. Zyskaliśmy uprawnienia, o które zabiegali nasi poprzednicy, a które obowiązek pielęgnować mają nowe pokolenia farmaceutów.
Wchodząc na rynek farmaceutyczny, można również zauważyć zmianę, jaka zaszła w postrzeganiu zawodu farmaceuty przez społeczeństwo. Co ciekawe, badania pokazują, że zaufanie do farmaceutów oscyluje na poziomie 70%.Wynika to z ciężkiej pracy polegającej na budowaniu zaufania wśród pacjentów poprzez aktywne wsparcie w farmakoterapii.
Ale w zasadzie jak do tego doszło?
Nowe kompetencje = nowe możliwości
W ostatnich latach wprowadzono w życie regulacje rozszerzające uprawnienia farmaceutów w Polsce, należą do nich m.in.:
- kwalifikacje do szczepienia oraz usługa szczepienia pacjentów,
- program wykonywania przeglądów lekowych (w tym przypadku rola ta pozostaje w kompetencjach tylko farmaceuty klinicznego) *,
- prowadzenie konsultacji farmaceutycznej,
- świadczenie usługi „Nowy Lek” *,
- kontynuacja recept na choroby przewlekłe,
- recepty pro auctore oraz pro familiae,
- wybrane badania diagnostyczne.
*Programy te aktualnie pozostają na etapie pilotażu i nie zostały dotychczas wdrożone jako powszechnie dostępne świadczenia zdrowotne.
Ten zbiór dodatkowych kompetencji znacząco wzmacnia rolę farmaceutów wśród osób zaangażowanych w leczenie oraz wspieranie pacjentów w kontroli chorób.
Relacja oparta na zaufaniu
Droga do zapewnienia pacjentowi poczucia zaopiekowania i bycia wysłuchanym nie jest ani łatwa, ani krótka. Pacjenci zmagają się ze schorzeniami, których leczenie wymaga długotrwałej terapii. Nie wystarczy wydanie leku, aby pacjent obdarzył nas sympatią i zaufaniem. W praktyce rozmowa jest kluczem do przeprowadzenia szczegółowego wywiadu i zebrania informacji niezbędnych do analizy przypadku. Gromadząc informacje i mając prawną możliwość ich interpretacji, możemy doradzać pacjentom zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Mamy wówczas szansę na realną pomoc, co przekłada się na docenienie naszych działań.
Pacjenci widzą konkrety, nie widzą trzykrotnego upewniania się, czy dobrze wykonaliśmy obliczenia. Nie widzą wykonywania leków w pracowniach cytostatycznych. Widzą tych, którzy ich słuchają i doradzają w skuteczny i zrozumiały dla nich sposób. Dlatego rozwój w stronę opieki farmaceutycznej jest ważny. Zapewnia pacjentom możliwość konsultacji problemów zdrowotnych z więcej niż jednym specjalistą. Pozwala na rozwój medycyny spersonalizowanej, opartej na dowodach naukowych oraz indywidualizację terapii. Terapii ukierunkowanej na leczenie przyczyn chorób, a nie jedynie ich objawów. Niweluje to potrzebę wielokrotnego odwiedzania przychodni przez pacjentów. Dzielenie obowiązków w zespole medycznym odciąża system zdrowotny.

Pandemia COVID-19 – impuls do rozszerzenia roli farmaceuty
Przeanalizujmy przykład pandemii Covid-19. Gdy choroba była w zenicie, przeciążony system zdrowotny wymagał szybkiej interwencji w postaci zwiększenia ilości osób uprawnionych do szczepień. Farmaceuta miał do tego możliwości i przede wszystkim przestrzeń, ponieważ apteka to nie tylko okienko do wydawania leków. Prawidłowo przeprowadzony wywiad, kwalifikacja do szczepienia, wystawienie recepty na produkt immunologiczny oraz wykonanie usługi składają się na tworzenie kompleksowej opieki nad pacjentem. W dzisiejszych czasach mamy szansę przekształcenia apteki w miejsce bezpieczne dla pacjenta, w dodatkową formę gabinetu, gdzie wydłużające się kolejki na wzór przychodni, nie mają racji bytu. Aby do tego doszło, wymagane są działania w kierunku zmiany.
Przegląd lekowy jako fundament opieki farmaceutycznej
Przeglądy lekowe są sposobem na formowanie się gabinetów opieki farmaceutycznej w aptekach. Nie od razu Rzym zbudowano. Forma ta wymaga ponownego, świeżego spojrzenia na sprawę i działania w tym rozwojowym kierunku. Realizacja przeglądu lekowego prowadzi do zwiększania bezpieczeństwa pacjenta, likwidowania ewentualnych nieprawidłowości w farmakoterapii, wyłapywania interakcji lekowych oraz redukowania ryzyka polipragmazji. Kształtowanie wśród pacjentów świadomości, że mogą zwrócić się do farmaceuty o przeanalizowanie stosowanych preparatów, zmniejsza stres związany z terapią. Pojawiające się pytania pacjent może zadać specjaliście i uzyskać rzetelną odpowiedź. Przeglądy lekowe stanowią istotne narzędzie wspierające terapię i realizację pharmacovigilance w praktyce.
Dotychczas przegląd lekowy stanowił nieodzowny element pracy farmaceuty klinicznego. Specjalista od leków w szpitalu wspiera zespół, zmniejsza odpowiedzialność lekarzy czy pielęgniarek w zakresie doboru leku i kontroluje bezpieczeństwo jego stosowania. Konsultacja pracowników ochrony zdrowia z farmaceutą odgrywa kluczową rolę w terapii pacjentów. Rozszerzenie możliwości jej realizacji na farmaceutów spoza kadry szpitalnej mogłoby istotnie zwiększyć adherence wśród pacjentów.
Bezpieczny start terapii
Pacjenci często otrzymują leki, jednak brakuje im odpowiednich informacji dotyczących ich prawidłowego stosowania. W szczególności dotyczy to skomplikowanych form podania. Są to np. nebulizatory, peny insulinowe czy systemy ciągłego monitorowania glukozy, których obsługa może być dla wielu osób skomplikowana. Niewłaściwe użycie tych urządzeń może prowadzić do obniżenia skuteczności terapii, a nawet do wystąpienia działań niepożądanych. Świadczenie usługi ,,Nowy Lek” wspiera pacjenta w prawidłowym rozpoczęciu nowej terapii. Farmaceuta wyjaśnia zasady stosowania leku, możliwe działania niepożądane oraz potencjalne interakcje, co zwiększa bezpieczeństwo leczenia. Usługa ta poprawia także przestrzeganie zaleceń terapeutycznych przez pacjenta, zmniejszając ryzyko błędów w stosowaniu leków. Co więcej, dzięki temu pacjent zyskuje większą świadomość swojego leczenia oraz poczucie wsparcia w farmakoterapii.
Kontynuacja leczenia w zasięgu ręki
Ważnym aspektem terapii chorób przewlekłych u pacjenta jest ich stały nadzór oraz regularna kontrola. Pacjenci w podeszłym wieku często napotykają trudności związane z wizytami w przychodni, terminowym uzyskiwaniem recept i prawidłowym prowadzeniem choroby. W sytuacji zagrożenia zdrowia pacjent, przychodząc do apteki, ma możliwość skorzystania z usługi „recepty kontynuowanej”, co stanowi istotne ułatwienie oraz zwiększony dostęp do opieki farmaceutycznej. Farmaceuta od 1 kwietnia 2020 roku ma prawo wypisania recepty farmaceutycznej na lek stosowany przewlekle przez pacjenta, zmniejszając ryzyko przerwania terapii. Takie rozwiązanie skraca drogę lek-pacjent, zachowuje ciągłość terapii, a to poprawia jej skuteczność i usprawnia system zdrowotny.
Kompetencje farmaceuty w praktyce rodzinnej
Magister farmacji ma możliwość wystawienia również recepty pro familiae/pro auctore. Nie tylko w sytuacji zagrożenia życia bądź zdrowia, jednak musi wystąpić uzasadniona potrzeba zdrowotna. Regulacja ta pozwala farmaceutom na wykorzystanie wiedzy i kompetencji w celach opieki nad bliskimi. Stanowi kolejny przykład odciążenia systemu zdrowotnego i zapewnienia szerszego dostępu do kompleksowego leczenia pacjentów.
Diagnostyka w aptece – szybciej i bliżej pacjenta
Regulacja dotycząca wykonywania badań diagnostycznych w aptece pokazała, że pacjenci coraz chętniej korzystają z tych usług. Podstawowe badania diagnostyczne, takie jak pomiar ciśnienia tętniczego, poziomu glukozy we krwi, cholesterolu czy testy przesiewowe coraz częściej wykonuje się w gabinecie opieki farmaceutycznej. Umożliwia to wczesne wykrywanie nieprawidłowości i szybsze skierowanie pacjenta do lekarza w razie potrzeby. Takie usługi zwiększają dostępność diagnostyki, szczególnie w miejscach o ograniczonym dostępie do opieki medycznej. Skuteczna profilaktyka, monitorowanie stanu zdrowia i ogólna efektywność opieki nad pacjentem składają się na motywację do dalszych działań w kierunku rozszerzania usług farmaceutycznych.
Nadchodzi nowe!
Aktualnie w Polsce trwają prace i pilotaże nad rozszerzeniem usług o:
- nadzór farmakoterapii pacjentów po hospitalizacji,
- bardziej formalne zarządzanie terapią chorób przewlekłych,
- wsparcie w monitorowaniu leczenia i planowaniu celów terapeutycznych.
Farmaceuta – zawód z misją
Farmacja jako kierunek studiów wymaga wielu wyrzeczeń i poświęconego czasu. Satysfakcja z wykonywanego zawodu zależy od zaangażowania i prowadzenia swojej ścieżki zawodowej w sposób przynoszący realne efekty. Przełożeniem naszych starań na wyniki jest zadowolenie i poprawa stanu zdrowia fizycznego i psychicznego pacjentów. Działalność na rynku farmaceutycznym skupia wiele form opieki nad pacjentem. Dywersyfikacja tych usług zapewnia ciągłość działalności zawodowej oraz pozwala utrzymać farmację na istotnym poziomie społecznym. W dobie rozwoju technologii oraz sztucznej inteligencji pozostawienie kompetencji w zakresie przygotowywania i wydawania leków nie wróży przyszłości naszego zawodu. W szczególności należy więc rozszerzać kompetencje o działalność na poziomie opieki farmaceutycznej dającej pacjentom poczucie zaopiekowania i bezpieczeństwa. Obserwując dzisiejszy rynek, jesteśmy na dobrej drodze do rozwoju farmacji. Zyskujemy coraz większe uznanie i przestrzeń na rozwój branży farmaceutycznej. Podsumowując, farmaceuta stanowi niezbędny filar zespołu interdyscyplinarnego, wnosi niezastąpione kompetencje w prowadzeniu skutecznej i bezpiecznej farmakoterapii.
Źródła:
- Ustawa z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty (Dz. U. z 2022 r. poz. 1873)
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz.U. z 2022 r. poz. 2301, z późn. zm.)
- https://aptekarski.com/artykul/opieka-farmaceutyczna-definicja-uprawnienia-swiadczenia-pilotaz-przegladow-lekowych-recepta-kontynuowana-szczepienia.
- https://www.rynekzdrowia.pl/Farmacja/Nowa-usluga-w-aptekach-Farmaceuta-zaopiekuje-sie-pacjentem-po-szpitalu.
- https://aptekarski.com/artykul/farmaceuci-awansowali-w-rankingu-zaufania-zawodow
- https://swiatlekarza.pl/przelom-w-opiece-zdrowotnej-badania-diagnostyczne-w-aptekach/
- https://www.rynekzdrowia.pl/Farmacja/Nowa-usluga-w-aptekach-Farmaceuta-zaopiekuje-sie-pacjentem-po-szpitalu.
- https://ezdrowie.gov.pl/portal/artykul/komunikat-w-sprawie-recept-wystawianych-przez-farmaceutow



