Bezpieczeństwo stosowania leków przeciwbólowych OTC – o czym warto pamiętać?

Czas czytania - 7 min

Bezpieczeństwo stosowania leków przeciwbólowych OTC – o czym warto pamiętać?

Czy wiesz, że ze wszystkich dostępnych leków OTC leki przeciwbólowe są kupowane najczęściej?[1] Stosowane są na bóle niemal każdego pochodzenia: żołądkowe, migrenowe, menstruacyjne… Długo można by wymieniać. Niestety często za tak znaczącym spożyciem leków przeciwbólowych wcale nie idzie znajomość potencjalnych zagrożeń. A czy Ty wiesz, z czym masz do czynienia?

Bez recepty = bez ryzyka?

Choć duża część leków przeciwbólowych dostępna jest bez recepty, wcale nie oznacza to, że nie mogą nam zaszkodzić. Zastosowanie analgetyku rzeczywiście niejednokrotnie może okazać się zbawienne, niemniej nie należy zapominać o możliwych działaniach niepożądanych.

Do najczęstszych z nich należą:

dolegliwości ze strony układu pokarmowego – szczególnie po zastosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które zmniejszają ilość wydzielanego kwasu żołądkowego. Mogą też prowadzić do dyspepsji, nudności i biegunki. Co więcej, na powikłania ze strony układu pokarmowego skarży się aż 30% pacjentów przyjmujących NLPZ!²

ingerencja w układ sercowo-naczyniowy – w zależności od substancji leczniczej, może przebiegać w dwojaki sposób. O ile zastosowanie kwasu acetylosalicylowego jest wykorzystywane w prewencji i terapii chorób układu sercowo-naczyniowego, o tyle inne NLPZ zwiększają ich ryzyko. Przede wszystkim mogą prowadzić do powikłań zatorowo-zakrzepowych i – u chorych z nadciśnieniem – wystąpienia zastoinowej niewydolności krążenia.²

upośledzenie funkcji nerek – przyjmowanie leków NLPZ w niektórych przypadkach prowadzi do zmniejszenia perfuzji nerkowej, co następnie może być podstawą ostrej niewydolności nerek.²

działanie hepatotoksyczne – szczególnie niebezpieczny pod tym względem jest nimesulid.² Ale nie tylko! Pozornie bezpieczny paracetamol po przedawkowaniu może doprowadzić do niewydolności czy nawet martwicy wątroby.³

Interakcje międzylekowe pod lupą⁴

Pewnie doskonale wiesz, że leki mogą wchodzić między sobą w interakcje. Obserwuje się wówczas zmianę w efekcie terapeutycznym obu lub jednego z komponentów. Nie inaczej jest w przypadku analgetyków. Na szczególną uwagę zasługują pod tym względem NLPZ. Nasilenie działań niepożądanych może nastąpić w przypadku połączenia leków z tej grupy z:

lekami przeciwpadaczkowymi,

doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi z grupy pochodnych sulfonylomocznika,

doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi,

metotreksatem.

Z kolei dolegliwości ze strony układu pokarmowego – jak już wiesz, często wywoływane przez NLPZ – mogą się nasilić przy jednoczesnym przyjmowaniu poniższych leków:

glikokortykosterydy;

bifosfoniany stosowane doustnie;

doustne antykoagulanty;

leki przeciwdepresyjne SSRI;

spironolakton.

Warto pamiętać, że interakcje międzylekowe to nie tylko zwiększone ryzyko efektów ubocznych. W niektórych sytuacjach obserwuję się spotęgowane działanie jednego z komponentów. Na przykład, połączenie NLPZ z lekami przeciwpłytkowymi, może nasilać ich działanie, prowadząc w rezultacie do nadmiernych krwawień.

Bezpieczniejszy, pod względem interakcji, wydaje się być paracetamol. Niestety tylko wydaje… W tym wypadku również należy zachować ostrożność. Na co zwrócić szczególną uwagę?

leki, takie jak ciprofloksacyna, erytromycyna, fluwoksamina, tiklopidyna, karbamazepina czy rifampicyna mogą nasilać hepatotoksyczność paracetamolu.

paracetamol obniża stężenie lamotryginy w surowicy krwi, jednocześnie zmniejszając jej skuteczność.

doustna antykoncepcja może zmniejszać skuteczność paracetamolu.

Pamiętaj o przeciwwskazaniach!

Potencjalne działania niepożądane i interakcje to najczęściej indywidualna sprawa każdego pacjenta. Natomiast przeciwskazania, które sa uwzględnione w ulotce i CHPL wszystkich leków, są już bezwględne. Najcześciej pojawiają się w tej sekcji informacją, jest wiek, od którego można stosować dany produkt. Istotnym czynnikiem, który również należy wziąć pod uwagę przy doborze preparatu, są choroby pacjenta. W przypadku leków przeciwbólowych często powtarzającym się przeciwskazaniem są ostre schorzenia układu pokarmowego i nadmierne krwawienia, co ma bezpośredni związek z omawianymi wyżej działaniami niepożądanymi.⁵

Ciąża i laktacja – wyzwanie dnia codziennego⁴

Grupą pacjentów wymagającą szczególnej uwagi są kobiety ciężarne i karmiące piersią. Jak pewnie wiesz z zajęć farmakologii, dobór bezpiecznych leków przeciwbólowych w tej sytuacji to niełatwy orzech do zgryzienia… Niemniej, w ciąży też może doskwierać ból! Jak sobie z nim poradzić? Na początek kilka faktów.

Ze względu na brak badań przyjmuje się, że w pierwszym trymestrze, w którym zaczynają tworzyć się narządy płodu, każdy lek jest potencjalnie embriotoksyczny. Dobór leków zatem zawsze powinien odbywać się indywidualnie, w zależności od stanu ogólnego pacjentki. Natomiast przyjmuje się, że bezpiecznym lekiem przeciwbólowym w trakcie trwania całej ciąży jest paracetamol, z kolei bezwględnie przeciwskazanym – metamizol.

W okresie laktacji natomiast pula bezpiecznych leków powiększa się o ibuprofen, ponieważ tylko 1% z dawki podanej matce przechodzi do mleka. Ponadto, ibuprofen może być bezpiecznie stosowany już u najmłodszych niemowląt. Nadal jednak niedopuszczalne jest stosowanie w tym okresie metamizolu. Kobieta spodziewająca się dziecka zawsze powinna informować lekarza o ciąży przed przyjęciem jakiegokolwiek leku.

Jak pozostać bezpiecznym?

O negatywnych skutkach stosowania leków przeciwbólowych można by rozprawiać godzinami, a i tak pewnie nie powiedziałoby się wszystkiego. Fakt, nie brzmi to zachęcająco, ale spokojnie! Pamiętajmy, że wszystko jest dla ludzi. Stosowanie leków przeciwbólowych może odbywać się w bezpieczny i kontrolowany sposób. Pamietaj tylko o tych 4 zasadach:

1. Zawsze stosuj najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas⁶ – w myśl zasady „start low, go slow”.

2. Dokładnie zapoznaj się z przeciwskazaniami oraz możliwymi działaniami niepożądanymi i interakcjami, jeśli korzystasz z leku po raz pierwszy – zawsze lepiej wiedzieć, z czym masz do czynienia.

3. Zadbaj o prawidłowe podanie leku⁶ – ze względu na niekorzystny wpływ większości leków przeciwbólowych na układ pokarmowy, prawidłowe podanie to połowa sukcesu. Przyjmuj je w trakcie lub bezpośrednio po posiłku i popijaj dużą ilością wody.

4. Lecz przyczynę, a nie objaw – leczenie lekami przeciwbólowymi przestaje być doraźne, kiedy ból staje się przewlekły, a Ty bez „tabletki” nie jesteś w stanie normalnie funkcjonować. Gdy ból utrzymuje się powyżej 5-7 dni, warto skonsultować ten problem z lekarzem i zdiagnozować przyczynę.

Z analgetykami za pan brat

Lista potencjalnych niebezpieczeństw wynikających ze stosowania leków przeciwbólowych OTC faktycznie jest dość pokaźna. Ale to nie powód do obaw! Racjonalne i odpowiedzialne przyjmowanie analgetyków wystarczy, aby uzyskać pożądany efekt terapeutyczny bez dodatkowych efektów ubocznych. Pamietaj też, że żaden lek, nawet bez recepty, nigdy nie jest w stu procentach bezpieczny. Do każdego leczenia należy podchodzić z rozwagą.

Bibliografia:

1. Kołodziej J, Gadomska J, Białowąs W, Beck J. Retrospektywna analiza stosowania leków przeciwbólowych oraz ocena poziomu wiedzy na temat leków przeciwbólowych wśród pacjentów Oddziału Neuroortopedii. BÓL. (2024);25(3):9-15.

2. Racjonalne stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych w terapii bólu, https://www.mp.pl/bol/wytyczne/90989,racjonalne-stosowanie-niesteroidowych-lekow-przeciwzapalnych-w-terapii-bolu, dostęp: 27.03.2026.

3. Owsianik D, Mach-Lichota E, Wojtaszek M. Toksyczne uszkodzenie wątroby u pacjenta zatrutego paracetamolem i nadużywającego alkohol etylowy – opis przypadku. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie (2014), 1, 107–114.

4. Woroń J. V Leki stosowane w samoleczeniu – bezpieczeństwo stosowania, niekorzystne interakcje. Samoleczenie. Instytut Sobieskiego. Warszawa (2012).

5. Charakterytyka Produktu Leczniczego ASPIRIN.

6. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – informacje ogólne, https://o-lekach.pl/krotko-o-niesteroidowych-lekach-przeciwzapalnych/, dostęp: 27.03.2026.

To Cię również zainteresuje

Halo, Panie Magister!? O języku, który buduje autorytet
Farmaceuta vs. Pacjent. 5,5 roku studiów i 48 tysięcy godzin nauki to solidna podstawa, ale przed pierwszym kontaktem z pacjentem potrzebujesz jeszcze jednego – pewności w komunikacji. W Twoim narożniku: precyzyjne słowa, jasny przekaz, profesjonalizm. Jak mówić, by pacjent słuchał i ufał Twoim radom? Dziś doszlifujesz swoją technikę. Czas na trening!
Sprawdzam
Jakie stanowiska w firmie farmaceutycznej może pełnić absolwent farmacji?
Praca dla absolwenta farmacji poza apteką ogólnodostępną, to wciąż rzadkość, jednak warto wiedzieć, w jaki sposób można rozwijać swoją karierę w firmach farmaceutycznych, na czym ta praca polega i jakie kwalifikacje należy posiadać.
Sprawdzam
Kursy dla farmaceutów – jakie warto robić?
Farmacja to zawód, w którym nauka nigdy się nie kończy. Co chwilę pojawiają się nowe leki, zmieniają się przepisy, a pacjenci coraz częściej pytają o rzeczy, które jeszcze kilka lat temu nie były nawet tematem rozmów. Dlatego warto inwestować w kursy – nie tylko po to, żeby nadążyć za zmianami, ale też po prostu rozwijać się i poszerzać swoje możliwości zawodowe. Tylko jakie kursy faktycznie są warte uwagi? Oto przegląd!
Sprawdzam