Ikona zegar

Czas czytania - 6 min

Robotyzacja w aptekach: czy roboty już zastępują farmaceutów?

Sztuczna inteligencja oraz jej wszechstronne wykorzystanie wywołują w ostatnim czasie nie tylko fascynację, ale także szereg obaw. Panuje przekonanie, że z biegiem lat praca człowieka zostanie zastąpiona przez innowacyjne technologie, co w następstwie doprowadzi do utraty pracy przez specjalistów w wielu dziedzinach. Ten jakże pesymistyczny scenariusz dotyczyć może także sektora opieki zdrowotnej, do którego przynależy farmacja. Czy roboty zastąpią farmaceutów? A może już zastępują?

Roboty w aptekach - dziś i jutro

Co robi robot w aptece?

Roboty apteczne, nazywane inaczej robotami współpracującymi, mają za zadanie przede wszystkim odciążyć farmaceutę z niektórych jego obowiązków. Dzięki temu monotonne i niekiedy czasochłonne czynności takie jak wyszukiwanie leków czy układanie ich w magazynie wykonuje maszyna. Aptekarz może skupić się w tym czasie na rozmowie z pacjentem.

Zdarza się, że leki mają podobne nazwy czy opakowania, czego w pośpiechu ludzkie oko może zwyczajnie nie zauważyć. Roboty znacznie szybciej niż człowiek (w ciągu kilku sekund!) odnajdują właściwy preparat na półce, co pozwala ograniczyć liczbę błędów zachodzących podczas tego procesu. Nieprawidłowo wydany preparat stanowi zagrożenie dla zdrowia (a czasem nawet życia) pacjenta oraz nieraz niesie za sobą duże koszty.

Wsparcie robota umożliwia farmaceucie bezstresową rozmowę z pacjentem oraz wsłuchanie się w jego potrzeby, a w efekcie bardziej szczegółową i trafioną poradę. Jest to wyraźnie istotne w kontekście stale rozwijającej się opieki farmaceutycznej – wyjaśnia studentka farmacji Gabriela Soińska, Ambasadorka Strefy Żółtodzioba.

Robot w aptece szpitalnej – po co i dlaczego?

Farmaceuci w aptekach szpitalnych oprócz wyzwań typowych dla apteki ogólnodostępnej mierzą się również z przygotowaniem różnego rodzaju preparatów. Są wśród nich również leki stosowane w terapiach przeciwnowotworowych. Związane jest to niestety z pewnym ryzykiem zawodowym, które niekiedy skutkuje uszczerbkiem na zdrowiu.

Udowodniono, że długotrwała ekspozycja na cytostatyki przez personel medyczny powoduje szereg skutków ubocznych w postaci poronień, wad wrodzonych u dzieci, zaburzeń ze strony układu mięśniowo-szkieletowego czy bezpłodności. Zastąpienie ręcznego wytwarzania leków przeciwnowotworowych zautomatyzowanym systemem z wykorzystaniem robotów pozwala zwiększyć bezpieczeństwo farmaceuty i uchronić go przed skutkami bliskiego obcowania z cytostatykami.

Ponadto apteki szpitalne, aby zmniejszyć koszty, bardzo często zamawiają preparaty o stężeniu wyższym niż to, które docelowo będzie podane pacjentowi. Niekiedy konieczne jest zatem rozcieńczenie leku. Użycie do tego celu robotów znacznie zmniejsza ryzyko popełnienia błędu i podania pacjentowi nieodpowiedniej dawki.

Roboty apteczne mają za zadanie przede wszystkim odciążyć farmaceutę z niektórych jego obowiązków (fot. Shutterstock)

Autonomiczna robotyczna apteka – przyszłość czy teraźniejszość?

Pomysł apteki sterowanej przez roboty został wcielony w życie w 2023 roku w Estonii. Start up Grab2Go przyszedł z ideą stworzenia apteki, która byłaby samoobsługowa i nie wymagałaby fizycznej obecności farmaceuty. Wystarczy podejść do ekranu, wpisać niezbędne dane, a następnie odebrać lek w okienku umieszczonym obok.

Czy jednak rzeczywiście nie pracują tam farmaceuci? Nie do końca. Aby zapewnić pacjentowi bezpieczną i wysokiej jakości usługę zadecydowano, że konieczna jest możliwość skontaktowania się z magistrem farmacji poprzez połączenie telefoniczne w celu uzyskania ewentualnej porady.

Czy wiesz, że roboty apteczne są z nami nie od dziś?

Początki robotów aptecznych sięgają mniej więcej lat 70. XX wieku. Pierwotnie do ich zadań należało liczenie tabletek, co wcześniej farmaceuci musieli robić ręcznie. Stopniowo roboty wykonywały coraz więcej zadań, włączając w to napełnianie i wydawanie fiolek czy weryfikację recept.

Aktualnie do ich zadań możemy zaliczyć także rozpakowywanie, sortowanie czy przygotowywanie leków, a także zarządzanie zapasami.

Wady robotów aptecznych – co może pójść nie tak?

Roboty, mimo że z reguły są niezwykle pomocne, nie są pozbawione wad. W dalszym ciągu przy ich zastosowaniu niezbędny jest nadzór człowieka.

Należy pamiętać, że robot do działania wykorzystuje oprogramowanie, które wymaga stałej aktualizacji, a i tak nie zawsze uwzględnia wszystkie możliwe przeszkody, które maszyna może napotkać. Z tego względu często zgłaszanym problemem są błędy w odczycie kodów kreskowych, trudności w uchwyceniu lub trzymaniu fiolki czy niezgodności parametrów wagowych, które uniemożliwiają kontynuację pracy i wymagają interwencji operatora. Zakładając istnienie systemu opierającego się jedynie na użyciu technologii, awaria robota spowodowałaby paraliż w miejscu pracy.

Robot do działania wykorzystuje oprogramowanie, które wymaga stałej aktualizacji (fot. Shutterstock)

Kontrowersje i wnioski, czyli dlaczego roboty jeszcze długo nie przejmą całkowicie aptek

Użycie robotów to także utrapienie dla starszych pokoleń, dla których bycie na bieżąco z korzystaniem z nowych technologii może okazać się problematyczne.

Osoby w podeszłym wieku coraz częściej walczą z poczuciem samotności i apteka to dla nich nie tylko miejsce, gdzie mogą zakupić lek, ale także szansa do porozmawiania z drugim człowiekiem czy uzyskania porady na trapiące ich dolegliwości. Robot nigdy nie będzie w stanie w pełni zastąpić kontaktu twarzą w twarz z farmaceutą – mówi nasza Ambasadorka.

Istotną kwestię stanowią także koszty zakupu, a następnie utrzymania robotów, które (mimo że często się zwracają) nie są małe. Wyżej wspomniana awaryjność i nieprzewidywalność to kolejne argumenty przemawiające za tym, że technologia przez najbliższe lata pozostanie jedynie wsparciem dla farmaceuty, a nie jego wrogiem.

Źródła

  1. Kent C. Drug dispensing goes digital. Pharmaceutical Technology, https://www.pharmaceutical-technology.com/features/robotic-drug-dispensing-digital-pharmacy (opublikowano: 20.05.2021, dostęp: 31.01.2024)
  2. Alahmari AR, Alrabghi KK, Dighriri IM. An Overview of the Current State and Perspectives of Pharmacy Robot and Medication Dispensing Technology. Cureus 2022;14(8):e28642. https://doi.org/10.7759/cureus.28642
  3. Kingson JA, Stern A. The future of pharmacies: Robots, AI and more. Axios, https://www.axios.com/2023/10/26/pharamcies-robots-ai-technology-strikes (opublikowano:26.10.2023, dostęp: 31.01.2024)
  4. Askew J. The fully autonomous, robot pharmacy coming to a town near you. EuroNews.health, https://www.euronews.com/health/2023/09/20/the-fully-autonomous-robot-pharmacy-coming-to-a-town-near-you (opublikowano: 20.09.2023, dostęp: 31.01.2024)
  5. WAIT – Roboty w przemyśle farmaceutycznym. ROBOTYKA, https://robotyka.pl/wait-roboty-w-przemysle-farmaceutycznym (dostęp: 31.01.2024)
  6. Estonia pioneers next-gen pharmacy tech with self-service vending station. e-Estonia, https://e-estonia.com/estonia-pioneers-next-gen-pharmacy-tech-with-self-service-vending-station (opublikowano: 21.04.2023, dostęp: 31.01.2024)
  7. Roboty pozwalają usprawnić i zautomatyzować pracę aptek szpitalnych. MGR.FARM, https://mgr.farm/aktualnosci/roboty-pozwalaja-usprawnic-i-zautomatyzowac-prace-aptek-szpitalnych (opublikowano: 12.01.2023, dostęp: 31.01.2024)
  8. https://www.synapxe.sg/healthtech/robotics-and-automation/outpatient-pharmacy-automation-system (dostęp: 31.01.2024)
  9. Cherif Chefchaouni A i in. Contribution of an anticancer drug compounding robot in reducing the risks of manual preparation in a hospital pharmacy unit specialized in oncology. Journal of Oncology Pharmacy Practice 2023;29(6):1334-1342. DOI: 10.1177/10781552221118846
  10. Tariq RH i in. Medication Dispensing Errors and Prevention. StatPearls, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519065 (zaktualizowano: 02.05.2023, dostęp: 31.01.2024)
  11. https://www.bmj.com/company/newsroom/237-million-medication-errors-made-every-year-in-england (opublikowano: 11.06.2020, (dostęp: 31.01.2024)
  12. Vyas N i in. Occupational exposure to anti-cancer drugs: A review of effects of new technology. Journal of Oncology Pharmacy Practice 2014;20(4):278-87. https://doi.org/10.1177/1078155213498630

To Cię też zainteresuje

Ta witryna wykorzystuje pliki cookies w celach analitycznych, reklamowych oraz do realizacji usług. Pliki cookies będą zapisywane w pamięci Twojego urządzenia zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki. Szczegółowe informacje w zakresie polityki prywatności i zasad wykorzystania plików cookies dostępne są TUTAJ.