REKLAMA
Ikona zegar

Czas czytania - 18 min

Studenci farmacji będą umieli migać! 

W roku akademickim 2023/2024 na Wydziale Farmaceutycznym na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie w tok nauczania I roku został włączony język migowy. Jest to pierwsza uczelnia medyczna w Polsce, na której studenci Farmacji uczą się migać. Skąd pomysł na naukę języka migowego i chęć przekazywania tej wiedzy studentom farmacji? Przeczytaj w wywiadzie! 

dr hab. n. farm. Tomasz Baj

● profesor UM przy Zakładzie Farmakognozji z Ogrodem Roślin Leczniczych

● prezes Okręgowej Rady Aptekarskiej w Lublinie

● koordynator Komisji ds. Szkoleń i edukacji Naczelnej Rady Aptekarskiej

Agnieszka Rola: Na początku naszej rozmowy chciałabym Pana zapytać, czy podczas studiów angażował się Pan w działalność kół naukowych? Jeżeli tak, to w jakich?

Dr hab. n. farm. Tomasz Baj: Tak, swoją działalność w kołach naukowych rozpocząłem na pierwszym roku, od Koła Historii Nauk Farmaceutycznych, u Profesora Henryka Romanowskiego. To była pierwsza moja aktywność, gdzie chciałem zrobić coś więcej niż tylko studiować, interesowałem się farmacją, aptekarstwem, to było dla mnie takie bardzo motywujące. 

Pamiętam, na pierwszym roku po naszym wykładzie przyszli starsi koledzy i opowiadali nam o Lubelskim Stowarzyszeniu Studentów Farmacji (LSSF). Stwierdziłem, że to też może być fajny pomysł, żeby poznać kolegów z innych lat lub kierunków i się zapisałem. Zresztą, z kolegą, z którym się spotkałem w 1991 lub 1992 roku, przyjaźnimy się do tej pory. Minęło ponad 30 lat, on teraz mieszka w Hiszpanii i pracuje tam jako farmaceuta, ale zaprzyjaźniliśmy się wtedy i ta przyjaźń trwa tyle lat.

Miał Pan jakieś hobby? Czy znalazł Pan czas na ich realizację w trakcie studiów?

Raczej nie. Przy nauce na farmacji ciężko jest o jakieś hobby i rozwijanie czegoś innego poza nauką. Nauka była moim hobby. 

Bardzo mi się podobała chemia, synteza, związki. Pierwszy skrypt, który wyszedł pod redakcją śp. Prof. Stanisława Przeszlakowskiego, to był skrypt, gdzie było napisane „Wydany z inicjatywy Lubelskiego Stowarzyszenia Studentów Farmacji”. Wydawaliśmy skrypt dla studentów z obliczeń w chemii analitycznej. 

Zaangażowałem się w działalność LSSF na tyle, że po jakimś czasie zostałem prezesem LSSF. Wspólnie z kolegami stwierdziliśmy, że może warto byłoby założyć Polskie Stowarzyszenie Studentów Farmacji i jeździłem np. do Gdańska, do Łodzi, żeby założyć oddziały Gdańskiego Stowarzyszenia Studentów Farmacji i Łódzkiego Stowarzyszenia Studentów Farmacji. 

Zresztą, co warto tutaj podkreślić, obecny rektor elekt Uniwersytetu Medycznego w Gdańsku, prof. Michał Markuszewski, to jest właśnie mój kolega, z którym wiele lat temu założyliśmy Stowarzyszenie Studentów Farmacji w Gdańsku. Prezes Warszawskiej Izby Aptekarskiej i Wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej, mgr farm. Marian Witkowski, to jest mój kolega, z którym założyliśmy Łódzkie Stowarzyszenie Studentów Farmacji. 

Po wielu, wielu latach trzymamy się razem, wspominamy nasze wspólne wyjazdy, spotkania, wspólne dyskusje właśnie na tematy studenckie. Ta przyjaźń tak nam została do tej pory. Wysyłamy do siebie kartki z życzeniami na każde święta, jak tylko możemy, to się również spotykamy.

Co Pana interesuje w przemyśle i farmakognozji?

Zacznę od przemysłu. Wielkość i skala. Apteka jest takim miejscem, gdzie prowadzi się produkcję w małej skali, to jest taka mała manufaktura. Natomiast przemysł, to jest coś wielkiego. 

Jak czasami w ramach wizyt studyjnych jeździmy ze studentami do hurtowni farmaceutycznej czy przemysłu farmaceutycznego, do fabryki, to pokazuje to skalę i wielkość. Zawsze dążyłem do tego, aby mieć u siebie porządek, którego niestety nie mam, przez ilość rzeczy na głowie. To jest taki mój Święty Graal. 

To poukładanie w tym przemyśle, to jest coś, do czego zawsze dążę. Te analizy ryzyka różnego rodzaju, Metoda 5S, optymalizacja procesów itd. Dlatego wiele lat temu zdecydowałem się na specjalizację z Farmacji Przemysłowej, bo brakowało mi tego przemysłu, tej produkcji na wielką skalę. Robiłem ją przez 3 lata w Gdańsku pod okiem pani prof. Małgorzaty Sznitowskiej.

W farmakognozji interesują mnie właściwości lecznicze roślin. Poszedłem w kierunku metod i optymalizacji ekstrakcji, co też trochę wiąże się z przemysłem. Robię to statystycznie. 

Łączę dwie posiadane specjalizacje, ponieważ mam specjalizację z leku roślinnego i z farmacji przemysłowej. Daje mi to łatwość łączenia tych dwóch specjalizacji, bo działam w kierunku uzyskania najlepszego produktu z surowca roślinnego. To jest dla mnie takie kierunkowe, to jest taki mój kanał – mam lewą stronę rzeki i prawą stronę rzeki, a ja wiosłuję pośrodku (śmiech).

Dlaczego zdecydował się Pan zostać na uczelni?

Propozycje pracy na uczelni miałem już na IV roku. Pan prof. Wiktor Czarnecki z Farmacji Stosowanej zaproponował mi być asystentem na IV roku, ale wtedy nie było jeszcze takiej możliwości. Dlatego na początku V roku zostałem zatrudniony jako student-asystent stażysta, na etacie z wynagrodzeniem. 

Przez cały V rok byłem i studentem, i asystentem stażystą. Pan profesor wiedział, znając mój temperament, że jak tylko skończę studia, to on mnie nie zatrzyma, polecę sobie w świat i żadna siła mnie już nie ściągnie na uczelnię. Wszyscy moi koledzy po latach mówili: „No taki byłeś mądry kolega, a tak źle skończyłeś” (śmiech). 

Większość z moich znajomych ma już własne apteki bądź sieci własnych aptek, zarabiają naprawdę kokosy, w porównaniu do pracy na uczelni, gdzie praca naukowa nie jest dobrze oceniana pod kątem zarobków. Moi absolwenci zarabiają więcej niż ja na stanowisku profesora. 

Tak więc nie zostałem tutaj dla pieniędzy. Zostałem tutaj dla wiedzy, dla nauki, dla studentów, żeby ich uczyć, ponieważ lubię to robić.

Zdecydowałem się też tutaj zostać, bo pociągała mnie nauka. Jestem, zgodnie z moim imieniem, Tomasz, niedowiarkiem – jak czegoś nie dotknę, to nie uwierzę. Pociąga mnie poszukiwanie czegoś, co jeszcze nie zostało odkryte, stąd też moja skłonność do patentowania. 

Owszem, publikacje są ważne, gdyż pokazujemy innym, że coś zrobiliśmy. Ale patent to jest takie sprawdzenie na zasadzie gry w pokera. Coś wymyśliłem i mówię, OK? Sprawdźmy, czy nikt tego nie zrobił. 

I faktycznie, byłem pierwszy z wielokrotnego rozwijania na płytce chromatograficznej. Ten pierwszy patent był dla mnie taką dobrą lekcją, długo trwało jego uzyskanie. Następne szły już łatwiej, bo wiedziałem, jak to się robi. Obecnie jestem współtwórcą co najmniej 10 patentów. 

I to jest takie bardzo satysfakcjonujące…

To jest takie WOW. Z patentem jest jak z wyścigiem na rowerze. Myślę, że 100 km jest w stanie przejechać każdy rowerzysta, jest tylko bariera psychiki i sprzętu. Jak już zrobisz te 100 km na rowerze, to potem już będziesz robił tylko setki. I to jest fajne.

Na podstawie własnych doświadczeń i zagranicznych podróży, czego według Pana brakuje w polskim sektorze farmaceutycznym?

Trudne pytanie, ponieważ… nam niczego nie brakuje. 

Może inaczej. Jak pracowałem w Hiszpanii w aptece szpitalnej ponad 20 lat temu, wykonywałem tam cytostatyki. W Polsce cytostatyki weszły 15 lat po tym, jak wróciłem do kraju. Otwierały się pracownie i proszono mnie o wsparcie, bo „Ty byłeś, bo Ty to widziałeś, Ty nam powiedz, jak to jest”. 

Żywienie pozajelitowe weszło 20 lat po tym, jak wróciłem. I to jeszcze dopiero powstaje, raczkuje, dopiero na przestrzeni paru ostatnich lat o tym żywieniu pozajelitowym mówi się w kontekście pomocy pacjentowi w aptece. I ta przestrzeń, która jest pomiędzy tym, co robiłem ponad 20 lat temu a tym, co jest teraz, to jest dużo.

Kapsułki, które robiłem w hiszpańskiej aptece szpitalnej, u nas jeszcze nie weszły jako popularna postać. U nas zawsze były i są opłatki skrobiowe. Jak Hiszpanom (red. prof. Baj tuż przed wywiadem miał zajęcia z Hiszpanami z wymiany) pokazywałem nasze opłatki skrobiowe, to sobie je rysowali. Były wielkości una peseta (red. dawna waluta Hiszpanii). Pokazywali sobie jeden drugiemu, że w Polsce są takie opłatki, które trzeba „łyknąć”. Oni tam wtedy mieli garść kapsułek w różnych kolorach. 

Jeżeli chodzi o sam przemysł, to byłem na wizytach studyjnych we Francji, w Szwajcarii. Czy mają lepiej niż my? Jest inaczej. 

Uważam, że nie odstajemy od firm zachodnich, mamy takie samo wyposażenie, mamy takie samo działanie. Po prostu jest inna organizacja. W badaniach naukowych czy czymkolwiek innym raczej nie odstajemy. 

Od tego semestru studenci pierwszego roku Farmacji mają włączony w tok nauczania język migowy. Dlaczego zdecydował się Pan wprowadzić zajęcia z migowego?

Każda niepełnosprawność niesie za sobą pewien dyskomfort w relacjach z innymi. Ten dyskomfort w dużym stopniu zależy od postaw społeczeństwa wobec osób z niepełnosprawnościami. Postawy pozytywne są stymulatorem procesu adaptacji i integracji społecznej. Znajomość wśród przyszłych farmaceutów metod porozumiewania się z osobami z dysfunkcją narządu słuchu z pewnością ułatwi ten proces. Apteka jest placówką, gdzie aptekarz spotyka się z osobą wymagającą specjalnej opieki i wsparcia. Ten kontakt interpersonalny jest szczególnie delikatny, jeśli przychodzi osoba z wadą słuchu. Uważam, że farmaceuta powinien być przygotowany na takie sytuacje.

Zdaję sobie sprawę, że język migowy jest trudny w nauce, dlatego też duży nacisk położyliśmy na daktylografię („alfabet palcowy”) z elementami ideografii, znaków oznaczających słowa lub zwroty. Mam nadzieję, że posługiwanie się językiem migowym w aptece, nawet na poziomie podstawowym zmniejszy barierę pomiędzy farmaceutą a pacjentem z problemami komunikacyjnymi. Dlatego też wspólnie z dr n. farm. Adamem Majewskim (red. Kierownik Dziekanatu Wydziału Farmaceutycznego) podjęliśmy się przygotowania zajęć z języka migowego dla studentów. Wprowadzenie go do programu jest naszym wspólnym sukcesem, a jeszcze większym fakt ukończenia zajęć przez pierwszych kursantów.

Jestem dumny z naszych studentów, których mieliśmy okazję uczyć.  Jako Wydział jesteśmy pierwsi w Polsce, gdzie cały rocznik, ponad 100 osób, będzie umiało porozumieć się w języku migowym. I to jest po prostu fantastyczne. To jest coś, czego się nie da opisać. 

Język migowy na farmacji na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie? Przeczytaj w wywiadzie, skąd pomysł aby uczyć studentów "migać"!

Jak powiedziałem moich kolegom prezesom innych Izb Aptekarskich na posiedzeniu Naczelnej Rady Aptekarskiej: „Słuchajcie, uczę języka migowego przyszłych farmaceutów, niedługo cała Lubelszczyzna będzie umiała „migać”, to wielu z nich podchodziło i składało mi gratulacje.

Jest to sukces, którym będę się chwalił wszem i wobec; chwalę się studentami, bo nie spodziewaliśmy się, wspólnie z Doktorem Majewskim, że nauka trudnego języka będzie tak dobrze przyjęta. Oczywiście, baliśmy się, bo zajęcia z języka migowego nie są prowadzone na innych wydziałach farmaceutycznych w Polsce, nie mogliśmy skorzystać z doświadczeń innych, musieliśmy stworzyć nasz autorski program. 

Wymyśliliśmy, że na początku będą to kalambury, żeby pokazać, że możemy się komunikować za pomocą różnych znaków. Studenci grali w kalambury i pokazywali różne hasła. Później było literowanie, było im już łatwiej przekazać informację, ale dłużej to trwało. Te hasła mogli sobie przeliterować. A potem nauczyliśmy ich podstawowych znaków i zwrotów. 

Są to jakby etapy komunikacji. Bo jeżeli nie znamy języka migowego, to starajmy się przekazać informację na swój sposób za pomocą różnych gestów, jak w grze kalambury, jeśli już go znamy możemy przeliterować lub pokazać na własny sposób zrozumiały dla wszystkich. Studenci zaliczyli język migowy perfekcyjnie. Język migowy, jak mówiłem jest językiem trudnym, ale zawsze mówimy studentom: „Jeżeli nie znacie jakiegoś znaku, przechodzicie na literowanie. Jeżeli nie znacie literowania, bo zapomnieliście, jak pokazać literę, to przechodzicie na kalambury. Wszystkich trzech form Was nauczyliśmy”. 

Co Pana skłoniło do nauki języka migowego?

Skłoniło mnie to, że nie znam nikogo, kto by migał, a nieraz widziałem osoby migające na ulicy, w autobusie. Teraz znam Adama (red. Majewskiego) oraz naszych studentów, z którymi mogę pomigać. 

Mała anegdota. Dawno temu, jak większość małych chłopców, czytałem książki o Indianach i ich przygodach. W którymś z wydań trylogii „Złoto gór czarnych” autorstwa Krystyny i Alfreda Szklarskich były umieszczone obrazki (ideografy) – którymi posługiwali się Indianie. Niektóre znaki pamiętam do dziś. Już wtedy podobał mi się ten sposób komunikacji. Około trzy lata temu namówiłem dr. Adama Majewskiego na wspólne rozpoczęcie przygody z językiem migowym.

Na pierwszym poziomie kursu każdy mówił, dlaczego tu jest. Były osoby, które były skierowane z różnych miejsc pracy, były osoby, które miały niedosłuch lub kogoś bliskiego, kto był Głuchy. I było nas dwóch, którzy chcieliśmy, bo chcieliśmy się nauczyć czegoś czego nie umiemy. 

Język migowy na farmacji na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie? Przeczytaj w wywiadzie, skąd pomysł aby uczyć studentów "migać"!

Kiedyś na egzaminie z biochemii pan prof. Szumiło, przeglądając mój indeks, mówi tak: „Wie Pan co? Tak w zasadzie to każdy tutaj ma wpisany język angielski. A czemu ma pan wpisany j. hiszpański?”. Mówię „Panie Profesorze, no właśnie dlatego, że każdy ma język angielski”. Hiszpańskiego uczyłem się na studiach, nie wiedząc jeszcze, że tam wyjadę. Języka migowego uczyłem się, nie wiedząc jeszcze, że będę przekazywał okazywał język migowy studentom.

Nasze zajęcia z komunikacji interpersonalnej trwają krótko.  Nie uczymy studentów biegle języka migowego, natomiast pokazujemy, że można się skomunikować  z inną osobą za pomocą gestów. To jest trochę inna nauka. 

Język migowy jest takim językiem, którego każdy chciałby się nauczyć, ale się boi. Oczywiście, to nie jest łatwy język. Chcąc się nauczyć języka migowego, to naprawdę trzeba się temu poświęcić. Język migowy jest jak pismo obrazkowe, język przestrzenny, trójwymiarowy. Nie jest to łatwe i zapewne nie każdy ma do tego predyspozycje, ale zachęcam do nauki, przynajmniej daktylografii. 

Dlaczego umiejętność podstawowej komunikacji języka migowego może przydać się farmaceucie?

Myślę, że w dobie opieki farmaceutycznej, którą wprowadzamy do aptek, powiedzenie „Dzień dobry. W czym mogę pomóc Tobie?” (red. pokazane w j. migowym) do głuchego pacjenta, który przyszedł do apteki, będzie dla niego niesamowitym zaskoczeniem. To będzie dla niego coś, czym dla nas jest uczestnictwo w koncercie światowej sławy zespołu, czy wokalista powie do mikrofonu w naszym języku „Dzień dobry”,. To dla nas jest bardzo miłe. Jest to ukłon dla publiczności, że on się nauczył mówić „Dzień dobry” podobnie jak powie „Do widzenia”, to dostaje aplauz. Myślę, że taki farmaceuta, który zamiga „Dzień dobry” osobie Głuchej, zyska spore uznanie w oczach tego pacjenta, a bariera komunikacyjna zdecydowanie będzie mniejsza. Głuchy pacjent poczuje, że ktoś zrobił ukłon w jego stronę, otwiera się na jego potrzeby.

Czy studentom podobają się zajęcia z języka migowego, jest wśród nich zainteresowanie tym językiem?

Tak, jestem naprawdę szczerze zaskoczony tym, jak język migowy został przyjęty przez studentów. Byli bardzo zadowoleni, chętnie się uczyli, czego wyraz dali w ankietach ewaluacyjnych. 

Powiem więcej, dla mnie jest niezmiernie miłe, jeżeli studentka do mnie podchodzi i mówi: „Panie profesorze, migałam z głuchym kierowcą”, druga, że miała okazję migać z pacjentami w rodzinnym gabinecie. Ludzie często nawet nie zdają sobie sprawy, jak to jest bardzo ważne dla tego człowieka, że ktoś widzi, że on jest Głuchy.

Studenci mówili, że z niecierpliwością czekają cały tydzień, żeby uczestniczyć w naszych zajęciach. Ja myślę, że ważne są tutaj dwa aspekty: uczą się czegoś nowego i nie są to wzory i definicje. Każdy student po zajęciach, i to mówię z pełną świadomością, umie porozumieć się z osobą Głuchą. 

Jesteśmy pasjonatami i powiem Pani, że było nam łatwo się uczyć tego języka, bo chcieliśmy. Ważna jest zmiana nastawienia do nauki z „muszę” na „chcę”, wówczas wiedzę przyswajamy szybciej. Często, jeżeli zmuszamy się do czegoś, to nawet nasz mózg do tego podchodzi z przekorą: „Nie, no po prostu się tego nie nauczę”. Skoro sami sobie mówimy, że się tego nie nauczymy, to jak się mamy nauczyć? Wśród naszych studentów widać było, że chcą się nauczyć. Oczywiście ten poziom migania był różny i nie zawsze od nas zależny. Nie każdy jest podatny na naukę języka migowego i wynikać to może z charakteru. Jeżeli jest się introwertykiem, to takiej osobie będzie ciężko migać. 

Ja jako wykładowca jestem cały czas nastawiony na ekspresję. Gestykulowanie, pokazywanie rękoma, czasem wychodzi nam nieświadomie. Pokazujemy więcej, mniej, wyżej, niżej itd. Ta nasza komunikacja niewerbalna jest z nami często. I to również starałem się uzewnętrznić i teraz już wiem jak.

Czy studenci będą mogli kontynuować naukę języka migowego?

Tak. Ważny wydarzeniem było spotkanie Władz Wydziału oraz studentów z Władzami Oddziału Lubelskiego Polskiego Związku Głuchych. Aktualnie trwają prace nad wspólnym projektem, w którym studenci farmacji będą mogli kontynuować naukę języka migowego na specjalistycznych kursach organizowanych przez Związek. Jak wynika ze złożonych przez studentów deklaracji prawie wszyscy zgłosili chęć udziału w kursie. Sądzę, że po wakacjach będziemy mogli podać szczegóły. 

Z perspektywy dawnego absolwenta Farmacji, jak Pan ocenia obecny poziom studiów, czy zazdrości Pan jakichś udogodnień w porównaniu z Pana okresem studiów?

Studia się zmieniają, życie się zmienia, apteka się zmienia. Myślę, że z rocznika na rocznik, z roku na rok jest coraz lepiej. Te zmiany widać, jeszcze będzie widać, bo jest przygotowany nowy program, są przygotowane nowe standardy. Zmienia się na lepsze. 

Ja zaczynałem jeszcze od wag, które były wagami szalkowymi, gdzie się liczyło wahnięcia w lewo, wahnięcia w prawo. Teraz macie wagi elektroniczne, macie nowy sprzęt, nowe możliwości. Zmieniło się tak, jak się zmieniła apteka, a jest to normalna ewolucja. 

Poziom studiów wydaje mi się, że jest dostosowany do wymagań rynku, bo robimy wszystko wspólnie z Kolegium Dziekańskim. Tutaj jako prezes Rady Aptekarskiej mam łatwiej, bo potrafię wysłuchać aptekarzy. Potrafię to przekazać uczelni, Kolegium Dziekańskiemu, i to, co ma do przekazania Kolegium Dziekańskie, potrafię skonfrontować z oczekiwaniami aptek, więc tu jest mi zdecydowanie łatwiej. 

Jest to jedyny przykład (znowu pierwsi w Polsce), gdzie prezes Rady Aptekarskiej siedzi po drugiej stronie biurka z Panią Prodziekan ds. Kształcenia. Nie mamy takiego przypadku w Polsce. Chociaż… Chyba jednak był jeden przypadek, że nauczyciel akademicki był prezesem Rady Aptekarskiej. Z tego, co wiem, był to Pan prof. Janusz Pluta, który był później szefem PTF (red. Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego). Także nie ma zbyt wielu takich. Jestem pierwszy (śmiech).

I dobrze, w pewnym sensie Pan Profesor jest takim łącznikiem między starszym a młodszym pokoleniem farmaceutów oraz studentami.

Zawsze tak czułem, że wśród tych starszych byłem jeszcze za młody. Nie wiem, czy każdy tak ma, ale zawsze, jak chodziłem ze starszymi kolegami, to mówili: „Ty jeszcze jesteś młody i masz czas”. 

Do stycznia tego roku byłem jednym z młodszych członków Rady Aptekarskiej. Jako prezes wchodzę obligatoryjnie, ale spośród tysięcy aptekarzy mnie wybrano do tego, abym ich reprezentował w Naczelnej Radzie Aptekarskiej, nie będąc prezesem. I wtedy byłem tam najmłodszy. Teraz, jestem jednym ze starszych. Tak więc nastąpił taki przeskok. Dogaduję się z tymi młodymi, ale już czuję się troszeczkę, może nie jak dinozaur, ale jako to starsze pokolenie. 

Tak jak to Pani określiła, jestem takim łącznikiem pomiędzy jednym a drugim pokoleniem, tu jedną nogą, tam drugą. Nie jest łatwo, bo wymaga to ode mnie dużego poświęcenia, dużej ilości czasu, bo muszę być jednocześnie Waszym nauczycielem języka migowego, farmakognozji, organizować dla Was staże pozaapteczne. To też zabiera mi czas. 

A dziś jestem członkiem i prezesem dużej Rady Aptekarskiej w Lublinie, członkiem Komisji ds. Edukacji Szkolnej, gdzie jestem koordynatorem. Oprócz tego jestem także członkiem Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej. Jakoś to staram się łączyć. Nie jest łatwo, ale nie wiem, co będę robił na emeryturze. Może jeździł na rowerze? Na pewno.

Bardzo dziękuję Panu Profesorowi za poświęcony czas.

Zdjęcia przekazane przez rozmówcę.

To Cię również zainteresuje