REKLAMA
Ikona zegar

Czas czytania - 5 min

Farmaceuta na straży bezpieczeństwa leków – czyli o pracy w pharmacovigilance

Co dzieje się z lekiem po jego wejściu na rynek? Praca farmaceuty w dziale pharmacovigilance pokazuje, że historia leku nie kończy się w aptece.

Po zajęciach z technologii postaci leku czy farmakologii możesz odnieść wrażenie, że życie leku kończy się w momencie wydania go pacjentowi. Rejestracja? Jest. Produkt leczniczy dostępny w aptece? Jest. Pacjent z receptą? Też jest. Koniec historii? Nic z tych rzeczy! Dla farmaceutów, którzy zajmują się pharmacovigilance – to dopiero początek.

Ich zadaniem jest monitorowanie bezpieczeństwa stosowania leków już po wprowadzeniu na rynek. To praca, której nie widać z zewnątrz, ale która ma ogromne znaczenie dla zdrowia publicznego. W tym artykule przybliżymy Ci, czym dokładnie zajmuje się farmaceuta w obszarze pharmacovigilance, jak wygląda ten proces i dlaczego to jedno z najbardziej niedocenianych, a jednocześnie kluczowych pól pracy farmaceuty.

Czym jest pharmacovigilance?

Zacznijmy od podstaw. Pharmacovigilance (PV), czyli nadzór nad bezpieczeństwem farmakoterapii, to dział nauki i praktyki medycznej zajmujący się: identyfikacją, oceną, zrozumieniem oraz zapobieganiem działaniom niepożądanym leków i innym problemom związanym z ich stosowaniem.

Ale skąd w ogóle jest potrzeba PV? Mimo że leki przed rejestracją przechodzą badania kliniczne, to dopiero po ich wprowadzeniu do obrotu mamy do czynienia z dużo większą grupą pacjentów – różniących się m.in. przyjmowanymi innymi lekami czy stylem życia. Niektóre działania niepożądane są tak rzadkie, że nie wychodzą na jaw w badaniach klinicznych. Obserwowane są również nowe interakcje, tj. lek – lek, lek – żywność. Dopiero kiedy lek wychodzi na rynek, a pacjenci zaczynają go zażywać, możemy zaobserwować nowe, dotąd nieznane działania niepożądane.

Słynnym przypadkiem jest lek Talidomid, stosowany w latach 50/60-tych ubiegłego wieku. Miał być remedium na nudności w ciąży, jednak poprzez nieznane działanie niepożądane – teratogenność – doprowadził do tysięcy przypadków ciężkich wad wrodzonych u płodów. To tragiczne wydarzenie stało się impulsem do stworzenia systemów nadzoru nad lekami.

Jaka jest rola farmaceuty w dziale pharmacovigilance?

Zazwyczaj każda firma farmaceutyczna ma w swoich strukturach dział PV. To tam właśnie farmaceuci mogą pełnić kluczową rolę w systemie monitorowania bezpieczeństwa leków. Jakie są zadania farmaceuty w pharmacovigilance?

1. Zbieranie informacji o działaniach niepożądanych

Pracownik działu PV może być odpowiedzialny za przyjmowanie zgłoszeń od pacjentów i pracowników sektora medycznego. Te zgłoszenia są następnie katalogowane i klasyfikowane, np. według systemu MedDRA (Medical Dictionary for Regulatory Activities), który standaryzuje terminologię medyczną.

2. Ocena przypadków (tzw. case processing)

To jedna z kluczowych części pracy. Farmaceuta analizuje:

  • czy dane zdarzenie rzeczywiście jest działaniem niepożądanym,
  • czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy z lekiem,
  • jak poważny jest przypadek (np. czy spełnia kryteria ciężkiego działania niepożądanego – serious adverse event, SAE).

3. Tworzenie raportów dla instytucji (np. URPL, EMA)

Dane trafiają dalej w postaci tzw. ICSRs – Individual Case Safety Reports. Farmaceuci opracowują je zgodnie z wytycznymi GVP (Good Pharmacovigilance Practices).

4. Analiza danych i identyfikowanie sygnałów (signal detection)

Gdy podobnych przypadków zaczyna być więcej, farmaceuta może zauważyć tzw. „sygnał bezpieczeństwa”. Może to prowadzić do:

  • aktualizacji ulotki leku (np. dodania nowego działania niepożądanego),
  • dodatkowych badań,
  • a w skrajnych przypadkach – wycofania produktu z rynku.

Oprócz tego dział pharmacovigilance sporządza raporty uzupełniające do celów rejestracji leku, przygotowuje okresowe raporty bezpieczeństwa (PSUR) oraz przedstawia je agencjom rejestracyjnym. Ponadto odpowiedzialny jest za cotygodniowe przeglądy piśmiennictwa i raportowanie do agencji europejskiej (EMA).

Co dzieje się po zgłoszeniu działania niepożądanego leku?

Zespół pharmacovigilance (PV) w firmie farmaceutycznej, po otrzymaniu zgłoszenia działania niepożądanego, analizuje je, po czym przekazuje do Wydziału Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych (WMNDPL), który funkcjonuje w strukturze Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych (URPL). Następnie WMNDPL przekazuje zgłoszenie do Europejskiej Agencji Leków (EMA – European Medicines Agency).

Co istotne, w tym procesie ogromne znaczenie ma czas. Firmy farmaceutyczne mają ściśle określone terminy na przesłanie zgłoszenia zarówno do URPL, jak i – w przypadku firm międzynarodowych – do swojej centrali. Z kolei WMNDPL ma obowiązek przekazać zgłoszenie do EMA w ciągu 15 dni od jego otrzymania. W pharmacovigilance czas reakcji jest kluczowy, ponieważ w grę wchodzi bezpieczeństwo pacjentów.

Dlaczego dział PV może być dla Ciebie?

Nie jest to tak typowa praca biurowa, jak mogłoby się wydawać! Choć rzeczywiście codzienność w PV wiąże się z dokumentacją i analizą danych, to presja czasu i odpowiedzialność za bezpieczeństwo leków sprawiają, że to dynamiczne i angażujące środowisko.

Jeśli lubisz logiczne myślenie, analizowanie danych, ale też chcesz realnie wpływać na bezpieczeństwo terapii stosowanych przez pacjentów – PV może być dla Ciebie idealnym miejscem. To zawód, który łączy wiedzę medyczną z praktyką działania w systemie ochrony zdrowia na poziomie krajowym i międzynarodowym.

Przemyśl, czy widzisz tam siebie!

Źródła:

  1. World Health Organization. Pharmacovigilance: ensuring the safe use of medicines – https://www.who.int/teams/regulation-prequalification/pharmacovigilance
  2. European Medicines Agency (EMA) – https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory/post-authorisation/pharmacovigilance
  3. URPL – Zgłaszanie działań niepożądanych – https://www.gov.pl/web/urpl/zglos-dzialanie-niepozadane2
  4. EudraVigilance – https://www.ema.europa.eu/en/about-us/how-we-work/eudravigilance
  5. Uppsala Monitoring Centre – https://www.who-umc.org/
  6. GVP Guidelines – https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory/post-authorisation/pharmacovigilance/good-pharmacovigilance-practices
  7. Koziej J.: Pharmacovigilance – czym się zajmuje? aptekarz.pl, https://aptekarz.pl/pharmacovigilance-czym-sie-zajmuje/ (opublikowano: 31.01.2020, dostęp: 22.04.2025)

To Cię również zainteresuje